Nieuws
Avond in Streekmuseum over Ommerschans

Het Streekmuseum in Ommen houdt op maandag 30 mei haar vierde thema-avond van dit seizoen. Thema dit keer is “De Ommerschans, van Verdedigingsgsschans tot Bedelaarskolonie”. Archeoloog Willem Bemboom vertelt over zijn onderzoek in de Ommerschans. Aanvang 20.00 uur.


De verdedigingsschans
In 1596 nemen de Groningers het besluit om de grenzen van het gewest Groningen beter te gaan beschermen. Coevorden, Bourtange en Bellingwolde worden gefortificeerd. De zuidgrens tussen Coevorden en Meppel blijft grotendeels onbeschermd, maar dat was gezien de natuurlijke gesteldheid van het terrein (een groot moerassig veengebied) te begrijpen. In 1625 lijdt het platteland van Overijssel sterk onder de plundertochten van de Spaanse troepen (80-jarige oorlog). De angst bestaat dat zij naar het noorden zullen oprukken en daarbij gebruik gaan maken van de zomerweg die door de venen van het Overijsselse Ommen naar het Drentse Zuidwolde loopt. Op kosten van Groningen en Friesland wordt daarom langs deze weg een schans gebouwd, waarmee men denkt het Noorden voldoende beschermd te hebben. De nieuwgebouwde schans beslaat een vierkant met aan de Ommense kant drie punten (bastions) en daarvoor een wal. Rond 1670 wordt de schans verder versterkt. Na de val van Deventer in juni 1672 (Münsterse oorlogen) trekt een groot gedeelte van de troepen van Bernard van Galen, de bisschop van Munster, naar Ommen en bezet vandaaruit de schans. Lang duurt de bezetting niet; aan het einde van het jaar wordt Van Galen gedwongen onze gewesten te verlaten. In de jaren daarna neemt de militaire betekenis van de schans af.

De bedelaarskolonie
In 1819 wordt het terrein in bruikleen gegeven aan de Maatschappij van Weldadigheid, die er de bedelaarskolonie Ommerschans (700-900 ha.) vestigt. Met subsidie van Koning Willem I worden de eerste kolonies gesticht op de woeste gronden in Zuidoost Friesland, Zuidwest Drenthe en het noorden van Overijssel. Daar ontstaan de kolonies Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord. Kenmerk van deze drie kolonies is dat men daar -weliswaar onder toezicht-, in betrekkelijke vrijheid zelfstandig kleinschalige landbouw kan uitoefenen. De kolonies krijgen echter ook te maken met lieden die niet willen of kunnen werken. Voor hen bedenkt men een veel strengere kolonievorm, namelijk een waarin men niet vrij is en onder dwangarbeid moet verrichten. Er wordt weleens anders beweerd, maar de Ommerschans is de eerste en in het begin de grootste dwangkolonie van de Maatschappij. In 1824 komt in Merksplas (toen de Zuidelijke Nederlanden) een veel groter bedelaarsgesticht gereed van de Zuidelijke Maatschappij van Weldadigheid, deze staat onder hetzelfde bestuur als de Noordelijke Maatschappij. Ofschoon de kolonies opgericht zijn ter verheffing en beschaving van arme lieden, heeft ze deze pretentie maar zeer gedeeltelijk kunnen waarmaken. Zo ook in de Ommerschans, er is een schooltje annex onderwijzerswoning op het terrein, maar omdat ook kinderen (vanaf 8 jaar) geacht worden geld te verdienen en dus te werken, komt ervan schoolgaan niet veel. Ook met de beoogde zedelijke verheffing is het droevig gesteld: het aangebrachte hek tussen de mannen- en vrouwenverblijven, ook echtparen zijn van elkaar gescheiden, heeft geen enkel effect, volgens bezoekers van het gesticht zijn de meeste meisjes en vrouwen zwanger. Financieel blijken de kolonies van de Maatschappij van Weldadigheid niet op eigen benen te kunnen staan. In 1859 wordt het beheer van Veenhuizen en Ommerschans door de regering overgenomen. Dit zijn dan officieel 's Rijks Bedelaarsgestichten. In 1890 wordt de Ommerschans opgeheven, vanaf 1870 verblijven er al geen vrouwen en meisjes meer. De gebouwen worden voor afbraak verkocht. Sommige boerderijen worden verkocht aan de bewoners, andere worden, samen met grote stukken grond, enige tijd later gevoegd bij ‘Veldzicht', een opvoedingsgesticht voor jongens dat in 1894 is opgericht. De thema-avond wordt gehouden in het Streekmuseum Ommen, Den Oordt 7 in Ommen. Toegang kost 4,- euro.
Opgave vooraf is nodig; dat kan via info@museum-ommen.nl of 0529-453487.

Reacties | Plaats uw reactie


Op dit nieuws bericht zijn nog geen reacties geplaatst